Η Άλωση της Κωνσταντινούπολης

Στις 29 Μαΐου του 1453 η Πόλις εάλω.

Η Κωνσταντινούπολη ήταν το πιο σημαντικό πολιτικό, διοικητικό, οικονομικό και πνευματικό κέντρο του ανατολικού Ρωμαϊκού κράτους, από τον καιρό της ίδρυσης της από τον Μέγα Κωνσταντίνο το 324 μ.Χ. Όπως αναφέρει στα χρονικά του ο Γοδεφρείδος Βιλλεαρδουίνος, στρατάρχης της Καμπανίας και της Ρωμανίας [2] (σε ελεύθερη μετάφραση),

 «... όσοι δεν είχαν δει ποτέ προηγουμένως την Κωνσταντινούπολη, ποτέ δεν πίστευαν ότι σε ολόκληρο τον κόσμο θα μπορούσε να υπάρξει τόσο πλούσια πόλη, υποδεικνύοντας τους ψηλούς τοίχους και τους ισχυρούς πύργους που την περικύκλωναν και τα πλούσια παλάτια και τις πανέμορφες εκκλησίες που ήταν τόσες πολλές που κανείς δεν το πίστευε αν δεν το είχε δει με τα μάτια του. Και ακόμα το μήκος και το πλάτος της πόλης που κυβερνούσε όλες τις υπόλοιπες. Και ας είναι γνωστό σε σας, ότι δεν υπήρξε κανένας άνθρωπος τόσο σκληρός, που να μην ανατριχιάσει αντικρύζοντας αυτό το θέαμα. Και αυτό δεν ήταν περίεργο, γιατί ποτέ δεν υπήρξε τόσο μεγάλη ανθρώπινη δημιουργία όσο η πόλη αυτή από την αρχή της δημιουργίας του κόσμου...»

678px-Constantine_XI_Palaiologos_miniature

Απεικόνιση του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου σε ένα χειρόγραφο του 15ου αι. του Χρονικού του Ζωναρά, που βρίσκεται στην Biblioteca Estense στην Μόντενα [3]

Επί του αυτοκράτορα Κωνσταντίνου ΙΑ’ του Παλαιολόγου, τον Απρίλιο του 1453, η Οθωμανική αυτοκρατορία – της οποίας σουλτάνος ήταν ο Μωάμεθ Β’ ο Πορθητής – πολιόρκησε με στρατό τα τείχη της Κωνσταντινούπολης. Το βράδυ της 28ης Μαΐου, περιμένοντας την εισβολή του Μωάμεθ, ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος εμψύχωνε τους στρατιώτες του, κατά τον ιστορικό Γεώργιο Σφραντζή [4]:

«...Καὶ οὗτος ὁ ἀσεβέστατος τήν ποτε περιφανῆ καὶ ὀμφακίζουσαν ὡς ῥόδον τοῦ ἀγροῦ βούλεται ποιῆσαι ὑπ᾿ αὐτόν... αὐτὸς τὰ νῦν βούλεται δουλῶσαι, καὶ τὴν κυριεύουσαν τῶν πόλεων ζυγω ὑποβαλεῖν καὶ δουλείᾳ, καὶ τὰς ἁγίας ἐκκλησίας ἡμῶν, ἔνθα ἐπροσκυνεῖτο ἡ ἁγία τριὰς καὶ ἐδοξολογεῖτο τὸ πανάγιον, καὶ ὅπου οἱ ἄγγελοι ἠκούοντο ὑμνεῖν τὸ θεῖον καὶ τὴν ἔνσαρκον τοῦ θεοῦ λόγου οἰκονομίαν, βούλεται ποιῆσαι προσκύνημα τῆς αὐτοῦ βλασφημίας καὶ τοῦ φληναφοῦ αὑτοῦ ψευδοπροφήτου Μωάμεθ, καὶ κατοικητήριον ἀλόγων καὶ καμήλων. Λοιπόν, ἀδελφοὶ καὶ συστρατιῶται, κατὰ νοῦν ἐνθυμήθητε ἵνα τὸ μνημόσυνον ὑμῶν καὶ ἡ μνήμη καὶ ἡ φήμη καὶ ἡ ἐλευθερία αἰωνίως γενήσηται...»

Στις 29 Μαΐου  του 1453 ο οθωμανικός στρατός κατάφερε να καταλάβει την Πόλη με έφοδο, λεηλατώντας την. Ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Παλαιολόγος σκοτώθηκε στη μάχη. Η άλωση της Κωνσταντινούπολης σήμανε και το τέλος της πάλαι ποτέ Βυζαντινής αυτοκρατορίας, καθιστώντας την Πόλη πρωτεύουσα μιας άλλης αυτοκρατορίας, της Οθωμανικής [1].

Η 29η Μαΐου θεωρείται από τους απανταχού Έλληνες και δη τους Χριστιανούς Ορθόδοξους ως αποφράδα ημέρα, καθ’ ότι σηματοδοτεί την πτώση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Αυτή η μέρα είναι όμως και η ημέρα που η εκκλησία μας γιορτάζει την Αγία Υπομονή, κατά κόσμον Ελένη Δραγάση, σύζυγο του Μανουήλ Β’ Παλαιολόγου και μητέρα του αυτοκράτορα Κωνσταντίνου Παλαιολόγου, την «Ελένη την εν Χριστώ τω Θεώ αυγούστα και αυτοκρατόρισσα των Ρωμαίων την Παλαιολογίνα».

agia-ypomoniΗ Αγία Υπομονή

Η Αγία Υπομονή, κατά τον Γεώργιο Γεμιστό Πλήθων [5],

 «...με πολλήν ταπείνωσιν και καρτερικότητα εφαίνετο να αντιμετωπίζει και τας δύο μορφάς της ζωής. Ούτε κατά τους καιρούς των δοκιμασιών απεγοητεύετο, ούτε όταν ευτυχούσε επανεπαύετο, αλλά εις κάθε περίπτωσιν έκανε το πρέπον. Συνεδύαζε την σύνεσιν με την γενναιότητα, περισσότερον από κάθε άλλην γυναίκα. Διεκρίνετο δια την σωφροσύνην της. Την δε δικαιοσύνην την είχε εις τελειότατον βαθμόν. Δεν εμάθαμε να κάμνει κακόν εις ουδένα, ούτε μεταξύ των ανδρών, ούτε μεταξύ των γυναικών. Αντιθέτως εγνωρίσαμε να κάμνει πολλά καλά και εις πολλούς. Με ποίον άλλον τρόπον δύναται να φανεί εμπράκτως η δικαιοσύνη, εκτός από το γεγονός του να μη κάμνει κανείς ποτέ θεληματικά και σε κανέναν κακό, αλλά μόνον το αγαθόν σε πολλούς;...»

Ήταν επομένως υπόδειγμα αυτοκράτειρας. Μετά το θάνατο του συζύγου της έγινε μοναχή (1425 μ.Χ.) στη Μονή της κυράς Μάρθας, με το όνομα Υπομονή.

Δρ. Χριστόδουλος Ευσταθιάδης

Πηγές

[1] ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΝΕΟΤΕΡΗ ΙΣΤΟΡΙΑ: Από την ίδρυση της Κωνσταντινούπολης (330 µ.Χ.) ως τις αρχές του 18ου αιώνα, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Αθήνα 2007.

[2] Memoirs or Chronicle of The Fourth Crusade and The Conquest of Constantinople, Αγγλική μετάφραση του Χρονικού της Τέταρτης Σταυροφορίας και της κατάκτησης της Κωνσταντινούπολης, Geoffrey de Villehardouin, σελ. 31

[3] https://el.wikipedia.org/wiki/Κωνσταντίνος_ΙΑ΄_Παλαιολόγος

[4] Χρονικόν Γεωργίου του Φραντζή του πρωτοβεστιαρίου, Βιβλίον Γ’, Αθήνα 1953, σελ. 65

[5] https://www.impantokratoros.gr/agiaypomoni.el.aspx